Germa Vejînê - Osman Kapan

 

Bi beyaniya rojê re,celebek kew li quntara çiyê belav bûbû û li qismetê xwe digeriya.Ji xwe bi piranî ajalên çol û çiyan bi şev û berê sibê nijdevanbûn,bi rojê nişte çî bûn! Ji bona wê hêlîn û kunên wan tim di deverên bi ewle û asê de bûn.birek pezkovî xwe ji devera rast ber bi hevraz ve hildikişiya.Kevokan hî di wê beyanî yê de baskên xwe li nava avê dixistin û nukilê xwe li laşê xwe belav dikirin.Roviyekî bi çarlepkî û hêdî hêdî ber bi kewan ve çerx dibû.Hêdî diçû,hindik di çû,lê pirr bi baldarî di çû.Çiqasî nêz dibû,ewqasî bi baldar bû.

Stêr ji tariyê di tirsiyan-Osman Kapan

 Şev tarî bû, stêrkan mîna morîkan xwe bi gerdana asîman ve dizeliqand.Her stêrê li gorî xwe xweşikatîyek dida esîman û wekî mîrekî li ser text jêr temaşe dikir.Carina bi birqonîka xwe, bi hev re diketin pêşbirkê û li dora heyva sê şevî dileyîstin.Hin stêran bejna xwe dihejand û digotin heyvê: “ ma çima nava te reş e,wekî dasekê te xwe li tarî yê pêçaye…? Digotin û hey digotin. Lewra hingê bûbûne şahidên nebaşî,êş û azarên şevtarîyan, ew jî ji tarîyê ditirsiyan. Ji bo wê bû her tim ronî bûn. Lewra dizanîn ku melul bibin dê bibine xwarina hin stêrên din! Ew jî bi ezmûna xwe fêr bûbûn.

Di Hestên Netewî de Kurd Bûne Yek – Osman Kapan

 Berxwedan û lîstikên li ser Rojava, hesteke neteweyî derxiste holê. Konevaniya hemû tevgeran dê êdî li gorî vê were raçavkirin. Lewra konevanî bi gel re û ji bona gel e.Tevger, kes ku li derveyî daxwazên gel tevbigerin, dê di bin xweliya demê de bimînin. Bi berxwedana şoreşa Rojava û xayîntiya eşîrên ereb, di nav gelê kurd de hiseke: “Xwîn nabe av, neyarên bav û kalan, nabine dostê lawan…!” çêkir.

Ji bona wê li dora şoreşa Rojava, gelê kurd bû yek dil ! Ew dil Rojava bû, ew dil bû Kurdistan, Kurdistan bû Rojava. Bi hev re herikîn ser çemê neteweyî. Bi zanebûn; Rojava rûmeta gelê kurd û mirovahiya pêşverû ye, derketin qadan, sînor ji holê rakirin, Bakûr, Başûr, Rojhilat, Rojava û kurdên li hemû cîhanê bûne yek deng û li dora Rojava bûne xeleka jiagir û bi dil silav kirin.

Ew kezîyên şepalên ku bi destê hişê tarî, hov û dijmirovahiyê dûr hatin jêkirin, gelê kurd ew kezî li dilê xwe pêçan û bi hev re, bi giyana neteweyî bû nobedarê kezîyan…Laşên ku ji xaniyan hatin avêtin bû sonda tolhildanê! Kalên heftê salî, dayikên bidergûş heya zarokê ku karibûn bi rê ve biçin li qadan bûn.ku ev giyan, ev hêrsa tolhildanê bi konevanîyeke demkî were avdan, dê bibe şitil û ber jî bide. Her kesî ev yek baş dît.

Çemê Bêherk-Osman Kapan

 

Hêdî hêdî xwe ji jor ve ber bi perava çem de berda.Hat,ji ser kevirekî reş rûnişt,turikê ku ji çeênd rengên qedîm xemilandî,danî tenişta xwe û welê kur kur li pêlên ava bi herk nerî.Nerîneke welê bû,te digot qey, dema ew pêl li hev dikevin sancoyî dibe.Di rû yê wî re cokên êşê diherikîn ! Çiqasî pêl bilind dibûn,wekî erdekî qelişî qemîçonkên rû yê wî kur dibûn.Wê kêliyê li çi denerî,çi difikirî,çi êş dikişand ? Ji wî pêve tu kesî nizanî bû. 

Çiqasî welê ma nizanîbû.Demekê li derdora xwe nerî,li paş xwe zîvirî li dûr nerî,nerî û hey nerî.Belî bû ku di nava wê dûrahiyê de li tiştekî digere,an jî li benda tiştekî bû.Qedereke xweş welê ma.Tişta ku lê digeriya nedît,an nehat? Ew jî ji wî pêve tu kesî nizanî bû.Ji wê dûrahiyê awirên xwe kişandin û birin li lutkeya çiya yê li hemberî xwe danî.Bi carekê bişirî,qermîçonkên rû yê wî ketin hev,wekî erdekî ku baran lê bibare qelîştokên rû yê wî ketin hev. 

Du Dilop Rûndik -Osman KAPAN

Ji çavên wî du dilop rondik herikîn nava xunava baranê. Ne li rondikên çavan geriya, nê jî, ji ber ku şil nebe li sitarekê. Hal we ye di bin xunava baranê de devereke wî ya ku şil nebûyî nemabû, ligel wê jî ne xem bû jê re. Bes ên din ê li kuçeyan an sêhwanka xwe vedikirin an bi lez li sitarekê digeriyan.

Cûma, di bin wê xunava baranê de, xwe li ber pêlên xeyalan berdabû. Xeyal carinan ser rastî lê xweş… Carinan nêzî rastiyê, kurika hedadan di dilên bihesret de dadide. Carinan raborî xwe li dîwarê mêlakê dipêçê û xeyal mirov bi labîrentên raboriyê vedibe, tiştê ku mirov jiyayî lê ji bîr kirî zindî dike û di bîbikên çavan de difûrîne… Carinan dibe pêşerojê li ser sifreya xweşî û bextewariyê dirûnîne. Xeyal mîna rêwîtiyeke bêdawî ye.

Dema derbasî hêla din a rê bûyî hindik mabû ku di bin texsiyê de bimîne. Jinika şofêr bi çavên kînfûrî lê nerî û di ber xwe de got:

“ Çepelên çepel, nizanin bimeşin zarokên berbajarî divê mirov nehêle werin nava bajêr.“ û bi ken pêl gazê kir ber bi mekanê zewq standinê ve û ajot.

Çîroka Temen-Osman KAPAN

Çîroka temenê mirov derbasbûna di navbera zanîn û nezanînê de ye. Bi navekî din xavbûn û xwebûn. Meriv çiqasî zêde hîn dibe, tiştên nû kifş dike, dikeve ferqê ku bê çiqasî tiştên nizanê û kişfnekirî hene. Lewre zanîn, berê meriv dide zanîneke din. Ango ku meriv gihişte wê tehma xweşiyê êdî rêwiyê zanînê ye. Lewre her zanîn riyeke din li ber meriv vedike û hîn rê xelas nebûyî, mereqa dawîbûna rê zixtik dide mêjî.

Einstein dibêje: ”Ku me bikaribûya raza yek sêlakê veçirandana, em ê fêrî hemû raza gerdûnê bibûna…” Îca ku meriv tiştek hîn bû, li pişta tişta hînbûyî digere. Lewre her hînbûn ji hînbûneke din peyda bûye. Ji wê ye civak û kesên berê xwe dane zanistê, tim gavekê li pêş in. Meriv ji her tiştî hîn dibe, bes meriv ji hînbûnê re vekirî be, ji ber bireve û tirsa nava xwe bikuje.

Di zanînê de zanist ronak e lêbelê ew jî xwedî sînorekî ye. Rê nîşan dide, raza hin tiştan mirov fêr dibe. Tişta beraqil û dijaqil êdî dimîne li ser mirov. Lewre hin tişt di nava civakê de hatine rûniştandin, hewce nake ku yek bibêje ew çewt e, mirov tenê bi wêrekî lê bınere, çewtiya wê dê bibêje ez va me!

Her gotin ne zanîn e. Gelek mirov rojane pir tiştan dibêjin, li deverına rast jî dibêjin, bes çewtıya wê rastiyê dikin. Çima? Çimaya wê beli ye, gotin li gel wan ne zanîn e, ji ber ku ne di ferqa naveroka wê gotinê de ye û ew gotin li gel wî nebûye zanîn. Ew merıvên xeşîm in lê ji xwe bê hay.

SARYA – Osman Kapan

 Pala xwe dabû darê, bi çar çavên kuskusandî li derdorê temaşe dikir. Bi wan çavên kuskusandî, wê dixwest hemû derdorê di çavên xwe de bi cih bike. Guhên wê li ber pêlên dengan wekî şikefteke bêbinîbû! Mîna çavan dixwest ku hemû dengan, di şikefta guhê xwe de kom bike. Çav û guh bi hevdu re dipêşbirkê de bûn. Her duyan bi hev re hestên wê ditixtixandin…

Her dîtinek û dengekî ew bi paşeroja wê ve dibir. Hest zindî dibûn. Carinann ew di nava deryaya kul û derdan de dixeniqand, carinan hestên wê di navaşahî û keyfxweşiyê de difurand!

Demekê dilînî bû, gewriya wê tije bû, nikaribû qorziya xwe ne bibe, ne jî bîne. Ji qorziyê xwe hilda jor, çav bi rondikan tije bû, bayekî xerbî li porê wê da, çend peşkên baranê jî barîn. Pêşkekê li çavê çepê da, bi peşkê re bêyî vîna wê rondikan xwe bera jêr da. Wê kêliyê bi xwe û paşeroja xwe ve mijul bû. Ne deng di bihîstin, ne jî tiştek didît. Wê kêliyê ew, rondikên çavan û fizîna bayê xerbî, di hembêza hevdu de bûn!

Hineke Felsefe 3-4/ Osman Kapan

 

Beşa 3

Felsefe; bi temamî aqil e û di nava sînorê aqil de, bi gotinê tiştên nujen tîne ziman û dibe finda li pêşiya tarîtî yê. Ji wê ye yên xwedî felsefe piraniya caran bi tenê dimînin. Lewra ji dervî pêkutiya desthilatdaran, bawerhişk jî di rê ya wan de wekî kelemekî ne. Jixwe felsefe jî di demên welê de dertê. Me di nivîsa xwe ya duyem de, bi kinasî behsa felsefe ya Zerdeşt kiribû. Di vê nivîsê de jî emê behsa Felsefe ya Buda (Siddhartha Gautama) bikin.

Buda, lawmîr bû. Hal û wextê wî di nava xweşî, hebûn û zewqê de derbas dibû. Bes ji hêla manewî ve xwe birçî didît. Ango ji hebûna heyî têr nedibû, êşa têrbûyînê dikêşand. Lewra fikriyata wê demê ya serdest, êdî ji hêla hîştêriyê ve têra gel ne dikir û rewşeke qeyranî hebû.

Budîzm jî wekî Zertûştî yê, li hemberî Brahmanîzmê wekî bertek derket holê. Lewra gel bi çînan dabêş kiribûn û di nava xîzanî yê de, di şert û mercên zor de dijiyan. Êdî ramana Brahmanîzmê têrê nedikir ku gel ji hêla manewî ve hedar bike.

Buda ji bona ji vê re çareyekê bibîne kete nava lêgerînê. Lewra bi azmûna xwe zanîbû meriv bi zewq û sefayê rizgar û bextewar nabe. Îca demekê çewtî tevgeriya, xwe birçî hişt, êşafizîkî kêşand, li ber sir û seqemê ma, li binê dara zanînê. Dît ku ev rêbaz jî rizgarî û bextewariyê nayîne. Talî li binê wê darê gihişte heqîqeta xwe. Ango di felsefa xwe de mahir bû.

Budîzm bi awayekî sincî derket holê. Lewra encama ku Bûd agihiştibûyê û digot, ji hêla manewî ve giyana meriv di wan şert û mercan de têr dikir. Jixwe ku ramanek ji hêla girseyê ve hate pejirandin, tê wê wateyê ku ji hêla manewî ve gihiştiye armanca xwe.

Hineke Felsefe 1-2 / Osman Kapan

 HINEK FELSEFE

Beşa 1.

Felsefe, babeteke kûr, direj û berfireh e. Em nikarin bi çend gotinan vê babetê bînin ziman.  Me xwest bi çend gotina ragihînin bê kok û çavkaniya felsefê ji ku tê û çavkanî ku dever e.  Wekî her tistî dîroka felsefê jî serdestan nivîsî ye.  Ew bingeha her tiştî li gorî berjewendîyên xwe digirin dest. Ango, diwarê xwe li ser riknê derewan lê dikin. Kurt û kurmancî, dîroka wan a talan û diziyê ye. Lê vêna bi derewînan dirêsin û bi gelan didin pejirandin, bi demê re ev derewîn dibe “rasteqînî“

Di hemû dibistanên dinê de, bingeha felsefê ji Yunanan didine destpêkirin. Ji Sokrates dest pê dikin û diçin. Bê guman li wir fesefe heye û bi demê re jî xurt bûye. Em vê înkar nakin. Jixwe, di herikandina nivîsên xwe yên din de em ê behsa vê yekê bikin.

Çavkaniya felsefê em dikarin bêjin ku Mezopotamya ye û ji wir belav bûye. Lewra Mezopotamya hinterland e. Dema ku em li dîrokê dinerin, sê koçberiyên mezin ji Mezopotamyayê dest pê kirine û belav bûne. Her koçê bi xwe re zanîn û çêkirinên xwe jî birine. Koça yekemîn B. Z. bi sê hezar sal in. Ev koç li rojhilat û rojava belav dibe. Ev gelê aryen heya bi Hindê diçin, çendê din jî bi hêla Balkan ve diçin. Koça duyem jî, B. Z. bi du hezar sal in. Ew jî heman rê dişopînin, bi zimanê mecazî em bêjin; diçine baklbavan! Koça sêyem B. Z bi hezar salan e.

Ji hêla zanyariyê ve koça sêyem bi bandor e. Lewra hem ji hêla çand û hunerê ve, hem ji hêla felsefê ve nêrînên berfireh û berbiçav hene. Li Mezopotamyayê baweriya mazdeizmê pirr xurt e. Temelê mazdeîzmê, li ser başî û nebaşiyê, reş û tariyêye. Diyalektîk li ser vê bingehê ye. Îca mazdeîzm di nava xwede mitolojî, ol û felsefêyê bi hev re dihewîne. Ango hîn ji hev veqetîne. Bi wî awayî di xurcezîna koça sêyemîn de çûye!

Felsefe û ol di demên kaotîk de şênber dibin û zorê didin zanyariyê. Îca dema ku em li dîrokê dinêrin ji Asyaya dûr bigire heya Rojhilata Navîn û Anatolîyê serdemeke kaotîk heye. Êdî ol, çand û hunera heyî têra gelan nake. Diviya ku tiştên nû werin gotin, hiş û mêjî têr bibe. Ji bo ku ev rewşa kaotîk ji holê were rakirin û li ser hîmê pergaleke nû bi pergal bibe, li Mezopotamya, Hînd, Çîn û Anatoliyê çend kesên bijarte ketin nava lêgerînê û bi pergala heyî re ketin nava hesab. Helbet ku meriv tiştekî nû saz bike, dive li ser temelê ya heyî lê ji ya heyî çêtir û nûjentir be. Îca ew tiştên heyî hem kêm, hem ji têra bersivandina demê nedikir. Lewra mîtolojî û ola Zerdeşt e.

Beriya em derbasî felsefeya Zerdeşt bibin, çend tiştan bibêjin. (jixwe em ê, felsefeya wî di nivîsa duyem de, bînin ziman)

Ji bo pêxember Zerdeşt dîrokzan dibêjin; Di dîrokekê de behsa sê Zerdeştan tê kirin, ê yekem li derdora sê hezar salan (B. Z),yê duyêm du hezar û heya derdora heşt sed, heft sed salan (B. Z) de ye. Yê sêyem B. Z di şeş sed salan de ye.

Rêberê gelê Kurd dibeje. “Derketina tevgera Zerdeştî, B. Z di hezar salan de wekî tevgereke reformê dest pê kir. Dibêjin di gerdîşa Ahura Mazda de reform kiriye. Baweriya gelên Aryen ya herî kevnare Ahûra Mazda ye…“

Belê me di serî de got, bingeha felsefeya Zerdeşt Mazdeîzm e. Îca ev bawerî bi wan koçan li Asya dûr, Hind û Anatoliyê belav bûye. Em ê di nivîsên xwe yên pêş de, bi kinasî behsa Zerdeşt, Buda (Siddhartha)Kofuçyus, Lao-Tzu, Thales bikin.

 

Beşa 2.

Felsefe jênegerînek e. Tu meriv nikarin bê felsefe bijîn,  lewra her meriv li gorî felsefeyekê dijî. Bes bi navê cuda felsefeya xwe pênase dikin. Bi awayê kin em bêjin; jiyana her kesekî li ser hîmê felsefeyekê ye û civak li gorî wê teşe digirin. Her civak li dora felsefeyekê kom bûye û her tiştên wan bi feraseta wê ye. Lê her kes felsefeyê nizane. Lewra felsefe,  sazkirina raman û ferasetên nû û cuda ye, dema ku di serî de ji hêla fîlozofan ve tê gotin, li hemberî wê bertekên tund têne dayîn, lewra ew tiştên têne gotin, ji tişta heya hingê heyî cudatir e. Ji bona wê desthilatdar wê li hemberî berjewendiyên xwe dibînin, hem gel li wan tûj dikin hem bi zagonên xwe fîlizofan bêbandor dikin. Suhreverdî, Sokrates, Manî û hwd. ji hêla desthilatdariyê ve hatine qetilkirin. Felsefe, jênegerîneke mirovahiyê ye, Tu kesê bê felsefe nîn e, lewra her kes li gorî felsefeyekê dijî. Ji dema kevnare, heya roja me ya îro mirov xwedî raman in, ew raman li ser hîmê felsefeyekê saz dibin. Bes kesê bi felsefeyê dijîn çiqasî di haya wê de ne, ew ne diyar e, îca meriv wê yekê bi jiyana civakê dipîve. Jiyana civakê çi be felsefa wê ew e. Lewra meriv nîve nîv sinc e, tişta ku sincê diyar dike felsefe ye. Îca meriv çawa bijî welê difikire. Dema ku civak dikevine qeyranan, ramanên nû derdikevin pêş. Sazûmankarên van ramanan jî Fîlozofin (li gorî çandê nav tê guhartin. Li Rojhilata Navîn ji wan re gotine pêxember. Lewra tenê pêxember li vê erdnîgariyê hene), ew di serdemên xwe de bûne xetîreya ronî yê. Gelek bedel jî dane lê ji rastiya xwe nehatine xwarê. Ramana wan ji bona desthilatdaran xetere bû, ji ber wê desthilatdaran ligel reşbûna wan a di nava gel de, Sokratês, Suhraverdî, Xalaç û bi dehan filozof hatin qetilkirin.

Raman wekî çivîka ber bi firê ketî ye, ku dema wê hat tu kes nikare wê bisekinîne dê bi fire. Wekî me li jor gotî raman fêkiyê demên qeyranan e. Berî Z. di navbera sedsala 6 û 5 de ji bona ji qeyrana heyî re bibine bersiv li deverê cûda, lêbelê demên nêzî hev de fîlozof, ji Rojhilatanavîn, çîn, Hînd heya Rojava derketin û ramanên nû avêtin holê. Heya hingê Pêxemberan pirs ji xweda dikirin, van fîlozofan êdî pirs ji civak û desthilatdaran pirsîn.