Nirxandina berhema nû/Çarmijar - Aryen Mendî

Ez weke dildarekî wêje û çanda xwe û di heman katê de jî weke evîndarekî Zimanê Kurdî, dikarin bi dilekî hêsan bibêjim ku ev pirtûk hejayî xwendinê ye. Bêgûman piştî xwendinê mirov dikare baştir şirove û nirxandinan bike. Lê belê min weke nivîskarekî kurd berhem xwend û gelek hêja û binirx dît. Her çendî mijar kurtebir û kin hatibin nivîsandin jî, berhem weke navê xwe ji çar mijaran pêk hatiye û jiber ku her çar mijar jî giringin, pir bi nirx û watedare. Ango, dîrok û ziman, çîrok û destan. Û jixwe bêguman, kelepora raboriyê bixwe jî, di van herçar mijarên girîng de hatiye hûnandin. Her çendî mijara yekemîn ji dîroka cîhanê destpê kiribe jî, giraniya li ser têkilîya bi Kurdan bixwe jî hatîye destnîşankirin û di derbarê zimanên cîhanê de jî, ji zimanê herî kevn û hetanî roja îroyîn, xalên girîng hatine hilbijatin û nivîsandin. 
Belê, weke ku ji navê li ser berga berhemê jî tê fêmkirin, berhem li ser çar mijaran hatiye hûnandin. Berhem bi dîrokê dest pê dike, bi ziman berdewam dike û bi çîrok û destanan jî li hev hatiye hûnandin...

Germa Vejînê - Osman Kapan

 

Bi beyaniya rojê re,celebek kew li quntara çiyê belav bûbû û li qismetê xwe digeriya.Ji xwe bi piranî ajalên çol û çiyan bi şev û berê sibê nijdevanbûn,bi rojê nişte çî bûn! Ji bona wê hêlîn û kunên wan tim di deverên bi ewle û asê de bûn.birek pezkovî xwe ji devera rast ber bi hevraz ve hildikişiya.Kevokan hî di wê beyanî yê de baskên xwe li nava avê dixistin û nukilê xwe li laşê xwe belav dikirin.Roviyekî bi çarlepkî û hêdî hêdî ber bi kewan ve çerx dibû.Hêdî diçû,hindik di çû,lê pirr bi baldarî di çû.Çiqasî nêz dibû,ewqasî bi baldar bû.

Di Çanda Kurdan de Simbêl - Bahadîn Robar

DI ÇANDA KURDAN DE SIMBÊL 

Di çanda kurdan de simbêl ne tenê hêmanek dîtbarî yê li ser lêvên mêran e; ew sembola nasname, rûmet û nîşaneya aîdiyeta civakbûnê ye. Simbêlê li ser rûyê mêrên kurd bi sedên salan weke zimanek bêpeyv hatiye dîtin û bi wî awayî bikar hatiye. Lewre nêzîkatî, temenê kesan, nêrîna polîtîk û heta statuya wan a civakî jî aniye zimên. Dirêjiyahî, stûrbûn, ziravbûn, baldarî û lênêrîna simbêlan; carinan nasnameya êl û eşîrê, carinan jî cudahiyên çînî û ruhê berxwedêrî yê kes û civakan dide nîşandan. Ev gotar dê wateya simbêl a çandî ya di nava kurdan de, bingeha wî ya dîrokî û cihê wî yê di hişê civakê de bigire dest û ji „nîşaneya mêritiyê/zilamtiyê“ wêdetir wê bê hewldan ka simbêl ji bo kurdan çawa bûye sembolek çandî. 

Stêr ji tariyê di tirsiyan-Osman Kapan

 Şev tarî bû, stêrkan mîna morîkan xwe bi gerdana asîman ve dizeliqand.Her stêrê li gorî xwe xweşikatîyek dida esîman û wekî mîrekî li ser text jêr temaşe dikir.Carina bi birqonîka xwe, bi hev re diketin pêşbirkê û li dora heyva sê şevî dileyîstin.Hin stêran bejna xwe dihejand û digotin heyvê: “ ma çima nava te reş e,wekî dasekê te xwe li tarî yê pêçaye…? Digotin û hey digotin. Lewra hingê bûbûne şahidên nebaşî,êş û azarên şevtarîyan, ew jî ji tarîyê ditirsiyan. Ji bo wê bû her tim ronî bûn. Lewra dizanîn ku melul bibin dê bibine xwarina hin stêrên din! Ew jî bi ezmûna xwe fêr bûbûn.

Şadiya Rojbûna Min-Kamran Simo Hedilî

Li serdema ez ji welatê xwe mişext bûyîm, pîrozkirina rojbûna mirov li welatê me gelekî ne girîn bû. Lê li welatê nû çûmê, pîrozkirina rojbûna mirov bi pîrozî mîna cejnekê dihate pîrozkirin û tiştê pêşî ji min re gelekî balkêş hatî pîrozkirina rojbûna min bû. Ji ber min roja ez çêbûyîm ne dizanî. Lê nasên min yên nû ji dil û can ji bona rojbûna min pîroz bikin, ez pêşewazkirim.

Li nav wê rewşa cudahiya çandan bi qasî ji min hat, min li nav mirovên ji netewên cuda yên xwe dostên biyaniyan dizanîn ji xwe re hin nasan peydekiribûn. Li şîn û şadiyan em diçûne serdana hev û gelek êvaran me şevbihurkên xwe bi hev re derbas dikirin.

Hişê çêkirî/AI û rastiya jiyanê - War Botan

 

Hişê çêkirî (Artificial Intelligence – AI) di jiyana me ya rojane de roleke mezin dilîze. Ji asîstanên dengî yên mîna Sîrî û Alexa bigire heta chatbotên mîna ChatGPT û Grok, ev teknolojî di warê agahdarî, alîkarî û sohbetê de gelek sûdewer in. Lê belê, tevî pêşketinên mezin, hişê çêkirî/AI hîn jî bi pirsgirêkên micid ên weke hevnegirtina mantiqî û şaşiyên di bersiv û sohbetan de rû bi rû dimîne. Armanca vê gotarê ew e ku em bizanibin bê ka AI çawa dixebite û çima car caran şaşiyan dike, da ku em bikaribin bi awayekî baştir pê re têkiliyê deynin û sûdê jê werbigirin.

Şaşiyên di bersiv û sohbetên AIê de

Hevnegirtina mantiqî di AIê de tê wê wateyê ku bersivên Alê yan jî sohbet bi awayekî li dijî qaîdeyên mantiqî yan jî rastiyên cîhanê ne. AI bi gelemperî li ser bingeha modelên fêrbûna makîneyê (machine learning) tên avakirin ku bi milyonan daneyan tên perwerdekirin. Lê belê, ev dane car caran şaş an ne temam in û ji ber ku makîne/model jî weke mirovan nafikire şaşiyên mantiqî peyda dibin. Bêguman, şaşiyên AIê ne tenê hevnegirtin in. Li jêr hin ji wan ên sereke tên ravekirin:

1. Hallucinations (Xeyalên çêkirî): AI agahiyên şaş çêdike ku wekî rast xuya dikin. Mînak, ger bipirse, “Kî serokê Amerîkayê yê 45emîn e?”, AI dikare bibêje, “Donald Trump” e. Rast e lê ger li ser dîroka wî ya şaş bipirse, dikare agahiyên çêkirî bide, mîna “Ew di sala 2020an de miriye” ku ev agahî şaş e.

Serpêhatiya Strana Sînemê– Zeyneb Şirnexî

Strana Sînemê weke gelek stranên kurdî yên kevin (klasîk) xwedî çîrok û dîrokeke girîng û watedar e. Di dirêjahiya dîrokê de gelek stranên kurdî yên dengbêjiyê, li ser bûyerên weke şer, evîn, bêrîkirin, xerîbî, welatperwerî, lehengî û hwd. hatine gotin. Ji ber ku di serdemên kevin de piraniya kurdan, nexwenda û ne xwînerbûn yanî xwendin û nivîsandina wan tûne bû. Lewra bûyerên di nava wan de rû didan bi riya dengbêjiyê vediguhestin nivşên nû. Ev rêbaz hem weke nivîsandina dîrokê û hem jî weke amûra pêşvebirin û parastina ziman, çand, huner û kelepora kurdî dihat bikaranîn. Weke mînak; strana Ebabekirê Şekir Axa, li ser şerî ye. Strana Derwêşê Evdî û Edûlê li ser evînê ye. Strana Evdalê Zeynikê, Qulingo li ser xîzaniye hatiye gotin û gelek stranên din li ser mijarên cur bi cur hatine gotin.

Romana ”BAZBENDA DAYÊ” – Bahadîn Robar

Romana Kamran Simo Hedilî ya bi navê ”Bazbenda Dayê”, ji hêla weşanên Enstîtuya Kurdî ve hatiye çapkirin. Roman ji 350 rûpelan pêk tê û bi zimanekî herîkbar ê gel hatiye nivîsandin. Ev roman ne tenê vegotina jiyanekê ye; ew neynikeke dîrokî ya qonaxeke tije birîn e ku tê de nifşekî Kurd di bin pêkutî û polîtîkayên asîmîlasyon û derbeyên leşkerî de mezin bûye û li ser sînorên sedsalî pira yekîtiya neteweyî ava kiriye. Bi taybetî berê projeksiyona xwe ji berbanga derbeya leşkerî ya 1980’yan heta destpêka salên 90’î daye rewş Kurdistana Bakur û Tirkiyeyê. Ev berhem, wekî yek ji stûnên edebiyata kurdî ye.
​Çarçoveya Dîrokî û Veguherîna Şoreşgerî ye.

Di Hestên Netewî de Kurd Bûne Yek – Osman Kapan

 Berxwedan û lîstikên li ser Rojava, hesteke neteweyî derxiste holê. Konevaniya hemû tevgeran dê êdî li gorî vê were raçavkirin. Lewra konevanî bi gel re û ji bona gel e.Tevger, kes ku li derveyî daxwazên gel tevbigerin, dê di bin xweliya demê de bimînin. Bi berxwedana şoreşa Rojava û xayîntiya eşîrên ereb, di nav gelê kurd de hiseke: “Xwîn nabe av, neyarên bav û kalan, nabine dostê lawan…!” çêkir.

Ji bona wê li dora şoreşa Rojava, gelê kurd bû yek dil ! Ew dil Rojava bû, ew dil bû Kurdistan, Kurdistan bû Rojava. Bi hev re herikîn ser çemê neteweyî. Bi zanebûn; Rojava rûmeta gelê kurd û mirovahiya pêşverû ye, derketin qadan, sînor ji holê rakirin, Bakûr, Başûr, Rojhilat, Rojava û kurdên li hemû cîhanê bûne yek deng û li dora Rojava bûne xeleka jiagir û bi dil silav kirin.

Ew kezîyên şepalên ku bi destê hişê tarî, hov û dijmirovahiyê dûr hatin jêkirin, gelê kurd ew kezî li dilê xwe pêçan û bi hev re, bi giyana neteweyî bû nobedarê kezîyan…Laşên ku ji xaniyan hatin avêtin bû sonda tolhildanê! Kalên heftê salî, dayikên bidergûş heya zarokê ku karibûn bi rê ve biçin li qadan bûn.ku ev giyan, ev hêrsa tolhildanê bi konevanîyeke demkî were avdan, dê bibe şitil û ber jî bide. Her kesî ev yek baş dît.

Êş Begê Caf: Mox, Pîrmend û Pêşbînvanekî Mezin ê Kurd- Muhsîn Ozdemîr

 Soran Hemereş

Wergera Ji zaravayê Soranî: Muhsin Ozdemir

Dema ez zarok bûm di nava civakeke windabûyî di xwe de, gelekî kêfa min bi naskirina pêşbînîkerê navdar ê cîhanê Nostradamos re dihat. Ew mirovê Fransî nêzîkî sala 1503an li Fransayê ji dayik bûye û pêşbîniya gelek bûyerên piştî xwe kiribû. Her çiqas îro li ser ravekirin û hebûna pêşdîtinên wî gelek nîqaş hene jî hinek bawer dikin ku gelek pêşbîniyên îroyîn bi zorî têne şîrovekirin û xelk bi zehmetî wateyê dide pêşbîniyên wî. Hin pêşbîniyên wî jê re hatine çêkirin, lê çima ji bo me zanîna wî zilamî di wê zarokatiyê de nîşana sebrê bû, ji ber ku navê wî Ewropî bû û nasîna kesayetiyên Ewropî di wê demê de nîşaneya rewşenbîrî bû û tevî ku ev diyarde hîn bi zelalî tê dîtin. Lê nêzîkî yanzdeh sal berî ji dayîkbûna wî mirovê Ferensî, li Kurdistanê mirovekî zana û pêşbînvanekî cîhanî yê Yarsanî yê bi navê Êl Begê Caf ji dayik bû. Ji ber ku kurd bû, ne tenê li cîhanê kesî navê wî nebihîst, belkû piraniya kurdan jî hay ji pîrmendî û zanayîya wî zilamî nînin.

Bisk û Kezî – Bahadîn Robar

 

Bisk û kezî ji bo jinên kurd sembol û nîşaneya jinbûn, xweşikbûn, ciwanî û hijxwekirinê ne. Her wiha bisk û kezî hêmanên herî girîng ên xemilandin û xwexweşikirinê yên ji laşê jinan bixwe ne. Ligel vê ji bo jinan hem sembola rûmetê û hem jî ya berxwedanê ne. Kezî di çanda kurdan de weke serbilindî, jixwebawerbûn û jixweqayîlbûnê jî tê nirxandin û pênasekirin. Lewre di gelek stran û helbestên hunermend, helbestkaran de û di gotar û çîrokên gelêrî yên kurdan de weke nîşaneya azadî û girêdana bi çandê ve hatine pênasekirin.

Bisk û kezî di çanda kurdan a manewî de xwediyê wate û nirxek mezin û pîroz in. Di nav kurdan de dema kesek ji hêla piştê ve pora (pirç) xwe dirêj bike an jî bihone (mîna werîsan li hev honandin) jê re kezî tê gotin. Bes heke ji hêla pêş ve por bê dirêjkirin an jî honandin jê re bisk tê gotin. Cureyeki din jî ku ez ê di vir de qalê bikim ‘gulî’ ye. Dema kesek li ser eniya xwe pora xwe dirêj bike, li hev ba bide, ber bi rastê ve yan jî ber bi çepê ve ba bide yanî duta bike, her wiha badan û şekirina paş ve an jî ber bi jor ve ji bilindkirin û komkirina wê re gulî tê gotin. Dema ez behsa bisk û keziyan dikim bila bê zanîn ku di heman demê de ez behsa guliyan jî dikim. Vêca li gorî reng û cureyên honandinê navên cuda li xwediyên gulî, bisk û keziyan tên kirin. Mînak: Gulîreş, gulîsor, gulîzer, gulîkêl, gulîxwar, gulîbadayî, gulîgimşik, gulîgij, gulîxelek û her wiha ji bo kezîyan jî pênaseyên weke; kezîzer, kezîsor, kezîreş, çilkezî, kezîzêr, kezîmezin, kezîdirêj û hwd. Dîsa biskbitêl, biskbadayî, biskgustîlok, biskkevan û hwd. tê gotin. Yanî gulî, bisk û kezî weke nasnav dibin nîşaneya nasîna jinan.

Tekoşîna Sê Jinên Dengbêj – Zeyneb Şirnexî

(Meryem Xan, Elmas Xan, Nesrîn Şêrwan)

Zeyneb Şirnexî

Di diroka şaristaniyê ya 5 hezar salan de zext û zor û pergala mêr û dewletê ya mêrperest êş û janên herî dijwar li jinan daye kişandin. Bi taybetî li navenda şaristaniyê ya cara pêşî azadiya jinan jê hatî stendin pêkutî û tundiyeke bêsînor li ser jinan hatiye pêkanîn. Bê gûman ji Îştarê heta bigihîje Leyla û Zîlanan li hember vê pergala dewletperest û mêrperest têkoşîneke bêhempa jî hatiye meşandin. Çawa ku tovê dewlet û mêrê serdest li cîhanê hatibe çandin û belavkirin her wiha li hember wê tovê berxwedan û serhildana jinan jî hatiye reşandin û çandin. Di serî de jinan li dijî dewleta desthilatdar ala berxwedanê hilda, piştre li dijî ol û oldarên xapîner berxwedana xwe domand. Hêj zilm û zora oldarên xapîner didomiya vê carê zilma axa, şêx û begên paşverû li ser jinan xwe da der. Bêgûman jinan û bi taybetî jinên kurd li hember van êrîşan jî serhildana xwe di asta jor de domandin. Lê pergala dewlet û mêrê serdest bi rê û rêbazên cuda tundî û dijwariya li ser jin û nirxên wê bênavber meşandin. Bes jinên berxwedêr ligel berdêlên giran jî tu caran serî li hember pergala desthilatdar netewandin. Herî dawî pergala kapîtalîst xwest jinan weke mal û meta bikar bîne û heta astekê gihîşt vê armancê. Lê hem li piraniya cîhanê hem jî bi taybetî li Kurdistanê îtîrazek dijwar û encamgir li hember vê pergalê derket holê.

Ji destpêka sedsala 20. û pê de li Kurdistanê têkoşîna jinan êdî bi rê û rêbazên cuda weke stêrka qurix derket ser dikê. Di hêla wêjeyê de kesayetên mîna Rihan Xanima Loristanî, Dayê Tewrêza Hewramanî, Lîza Xanim, Celale Xanima Loristanî, Mestûre Kurdistanî û gelek jinên din çiraya wêjeya kurdî geş kirin. Di hêla sîyaset û pêşengiya êl û eşîran de kesên weke Fatêreş, Zarîfe, Rindêxan û bi sedan kesayetên mîna Sarayan ji bo gel û civaka xwe bûne meşale û ronahî. Her wiha di hêla çekdarî û şervaniyê de kesayetên weke Bêrîtan, Avesta û Arînan pêşengiya berxwedan û azadiya jinan bi canê xwe temsîl kirin. Berî sed salan Leyla Bedirxan weke jineke kurd balerîntî kiriye û bûye sembola serdema xwe.

Çemê Bêherk-Osman Kapan

 

Hêdî hêdî xwe ji jor ve ber bi perava çem de berda.Hat,ji ser kevirekî reş rûnişt,turikê ku ji çeênd rengên qedîm xemilandî,danî tenişta xwe û welê kur kur li pêlên ava bi herk nerî.Nerîneke welê bû,te digot qey, dema ew pêl li hev dikevin sancoyî dibe.Di rû yê wî re cokên êşê diherikîn ! Çiqasî pêl bilind dibûn,wekî erdekî qelişî qemîçonkên rû yê wî kur dibûn.Wê kêliyê li çi denerî,çi difikirî,çi êş dikişand ? Ji wî pêve tu kesî nizanî bû. 

Çiqasî welê ma nizanîbû.Demekê li derdora xwe nerî,li paş xwe zîvirî li dûr nerî,nerî û hey nerî.Belî bû ku di nava wê dûrahiyê de li tiştekî digere,an jî li benda tiştekî bû.Qedereke xweş welê ma.Tişta ku lê digeriya nedît,an nehat? Ew jî ji wî pêve tu kesî nizanî bû.Ji wê dûrahiyê awirên xwe kişandin û birin li lutkeya çiya yê li hemberî xwe danî.Bi carekê bişirî,qermîçonkên rû yê wî ketin hev,wekî erdekî ku baran lê bibare qelîştokên rû yê wî ketin hev. 

Hesûdî û Fesadî-Mizgîn Ronak

 

Her kes meneya hesûdî û fesadiyê dizane. Ji ber ku di qodên kes û civakên bindest de ev her du rewşên kambax gelek serwer in. Serwer in û hinek tevlîhev… Lewre hema bêje her kes hem fail-kiryar e hem jî mexdûr e. Hem hesûd hem fesad, hem jî ji ber hesûdî û fesadiyê bextreş. Zaroktiya ku hema her kes dibêje xwezî bi wan rojan jî di bin siya hesûdî û fesadiyê da derbas dibe. Loma jî mêr û bi taybetî jî jinên li zaroktiya me qet jî kêfxweş û dilzelal nebûn. Di nav lepên van herdu belayan de diperpitîn. Hesûdî li ser hesûdiyê, fesadî li ser fesadiyê.

Helbet sedema wan a bingehîn bindestî ye. Her tişt welê ji me stendine ku ji bilî van herdu rewşên merezdar û xwînmij tiştek nemaye. Lê ji bo ku ev herdu nexweşî di patolojiya hema bêje tev civatan de derdikeve pêşberî me, em nikarin bêjin mirovên bindest tenê di bin tesîra kodên hesûdî û fesadiyê de ne lê yên din pak û zelal in. Na, heta ku mirov û civak bi xwebûniyeke çê ji qeyd û bendên xwe û hev rizgar nebe, ev kambaxî dê bidome.

Kêleşîn(Ferhenga Çiya) -Muhsîn Ozdemîr

 

Starneke Nemir Hozan Serhad heye li ser Kêleşînê, bi qasî ku jê agah im dema ku diçe vê deverê, êvarekî di meşê de lingê wî li kevirekî dikeve û pir diêşe, di şûna li ser vê êşa xwe biêşe, dihelbestîne û dinehwirîne û piştre dike stran û distîrîne. Bi vî hawî kesê ku Kêleşîn nebihîstine jî digihîne ber guhê wan. Kêla Şîn ku were pêvebestkirin dibe Kêleşîn. Jixwe xelkê deverê jî piranî dibêjin Kêleşîn. Lê dibe ku her kes serhatî û dîroka vê Kêlê baş nizanibe. Ji xwe dîroka vê Kêlê xwe dispêre çendîn hezar sal berî niha.
Kêleşîn yek ji wan gewriyên naskirî ye ku dikeve navbera bajarê Şino û devera Sîdekanê, ev nav jî vedigere ser hebûna kêleke kevirîn a şîn ku nîşaneya şûnwarekî kevnar ê dîrokî ye di herêmê de. Her çiqasî ev kêl ji cihê xwe yê bingehîn hatibe veguhestin û li mûzexaneya Ûrmiyê de be jî, cihê wê heta niha jî bi heman navî tê gotin. Ji vê jî zêdetir, navê Kêleşîn bûye navê yek ji çiyayên bilind ên herêmê ku 2180 metreyan bilind e. Li ser lûtkeya vî çiyayî ku dema mirov li derdorê dimeyzîne hemû deverên Mukriyanê, Qendîlê Mezin, Çiyayên Colemêrgê û gelek dever û çiyayên başûrê Kurdistanê jî dixuyên.
Kêleşîn di edebiyata tevgera neteweyî ya gelê kurd de xwedî navekî berbiçav e. Ji ber ku weke yek ji wan gewriyên giring tê hesibandin ku di çendîn qonaxên cuda cuda yên dîroka herêmê de xala/devera serekî ya peywendî û derbazgeha leşkerî bûye di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de. Gewriya Kêleşînê bala gelek kesên ku ji mêjve û heta deh sal berî niha jî di herêmê de derbas bûne kişandiye, weke yek ji şanaziyên bav û kalên gelê kurd û nîşaneyeke zindî ya şahidan di mezinahiya dîroka wan a neteweyî tê hesibandin.1
Perestgeha Ardînê (Mûsasîrê)

Pirs û bersivên dayîka Nûjen-Kamran Simo Hedilî

 Nûjen xwe amade kir da here cihê cangoriyên Parîsê Sekîne, Fîdan û Leyla lê dihatine bîranîn. Hê li ber devê derî bû, dayîka wî jê pirsî.

• Tu yê li ser Sakîne, tiştekî bêjî kurê min?

Dayîka wî Sekîne ji zîndana Amedê nas dikir û jê hez dikir. Li serdema Sekîne di zînadan Amedê de, du birayên Nûjen jî li wê dojeha bi nav girtîgehê, girtîne. Li wir dayîka wî û Sakîne dibin şirîkên êşên dojeha generalan. Li nav wan mercan, dibin mîna dayîk û keçê ji hev re. Nûjen hizirî dê dilê dayîka xwe xweş bike û got.

• Erê yadê, li nav yên biaxivin navê min jî nivîsandin.

Dayîka wî bi wateya bersiva wî biçûk bibîne serê xwe bi jêr û jor ve hejand. Lê mêze kir û bi dengekî xemgînî jê dipalî axaft.

• Hûn çend kes biaxivin jî, hûnê nikaribin meznatiya Sakîne û esîrên din yên bi wê re girtî bêjin. Hûn ê çawa, şevên bajarê Diyarbekir bêdeng dibû û qêrînên wan yên bajarî ji xew hişyar dikirin bêjî? Sal derbas bûne, lê hê ew qêrîn û nalîn di guhên min de olan didin kurê min.

Melek Nehatibû-Mizgîn Ronak

Amed li wir, şev li wir, newa û awaz li wir, ez û tu û her kes li wir bû. Stran li wir, doh û îro li wir, bêhna payîzê û darên bendewariyê li wir…Sînor li wir, azadî li wir, mirin li wir, jiyan li wir bû. Lê Melek ne li wir bû!

Melek çima nehatibû?

Melek li ku mabû?

Qey xeyîdîbû?

An ji me dilsar bûbû?

Koma Amed li wir bû. Şev gihaştibû Newrozê. Kilam bi cezbê, dil bi firê ketibûn. Bîr bûbûn volqan. 

Bi hezaran kes li wir bûn Melek. Tev ji bo te, tev li pey te hatibûn. Dilkê te yê bêdawî ji dilê wan tevan re bûbû dil. Û xwe hiltavêt û difiriya û difûriya bi bêhna yasemînên azadiyê. Bes tu ne li wir bû Melek. Weleh çav giş li te digeriyan. Awir bûbûn bahozên birçî û li te digeriyan. Tew ew sûret…Ew sûretê te yê ku di ser tevî derd û kulan re jî dikeniya. Ew sûretê rûmetê yê ewil û dawî. Ew kena te ya nehs û zarok jî xenceran diçikand li ser birînê.

Dilo xencero…

Meleko nehato…

Nehato û Amûda dilayo…

Bajar bi cinan ketibû. Bajar bi kilamên Melekê Me yê Tawiz û welatperwer bi cinan ketibû lo. Zarokan jî sond dixwarin digotin ku ew jî hevalên Melekê bûn û bi hev re strabûn. Zarokên pênc-deh salî lo! Hemû ji nifşê 1990an bûn û bi Melek re rabûbûn rûniştinûn, pê re stran honabûn, mirî şiyar kiribûn. Zarok hemû ji nifşên Melek bûn lo! Cih nemabû ku pev re negerabûn, zincîr nemabû ku neşkandibûn.

Dixwazim-Mizgîn Ronak

Dixwazim dîsa ji pirtûka Civaka Palyatîf (Palyatîf Toplum, Byung-Chul Han, Metis) dewam bikim. Vê carê sernivîs, Bêmenebûyîna Êşê ye. Yanî êş jî ji mirovan hatiye stendin û bêwatekirin. Ji ber ku di Civaka Palyatîf de her tişt tevizandî û xapandî ye, helbet dê êş jî êdî ne êş be. Jixwe ku bê bîra me ev civak bi êşbir û êşkujan tê meşandin. Li cîhê ku êşkuj hikumdar bin, êş û êşkêşan dikare çi xweliyê li serê xwe bike?

Tam li vir çîrokeke dayîka min a ku ez negihîştimê hate bîra min. Çimkî qehremanên wê çîrokê êşên xwe har dikirin, neditevizandin, hişyar dikirin.(Dayê, xwezî niha min kariba dengê xwe bigihiştanda ba te û te behsa aliyên vê çîrokê yên ku ji bîra min çûne jî bikira. Mesela navê wê û qehremanên wê jî nayên bîra min). Wê bihêle ji bo ranezana birîn li canê xwe çêdikirin û wan birîn tije xwê dikirin. Birînên tije xwê…dîn û har dibin ne?! Loma carinan dibin aweyekî îşkenceyê jî. Min li vî welatî gelek caran hawara birîndarên birîntijexwêkirî bihîstiye. Ha hoo,welato te çi dîtiye û çi nedîtiye!

3-Wêje û ziman-Kamran Simo Hedilî

 

Di wêje de bikaranîna ziman, an jî rola wêje dipêşxistina ziman de. (helbest, bexşan, sitran, çîrok, roman, cerbandin, şano, sînema û wekî din) Wêjehezên cîhanê bi sedan pirtûk li ser vê babetê bi zimanên xwe nivîsandin. Lê heta ji min were, ez ê bi kurtî bejim û ez ê bi pirsan dest bi şiroveya xwe ya li ser vê mijarê bikim.
Gelo çawa wêjenivîs û wêjevan hestên xwe derbasî xwendevanên xwe dikin? Bi awayekî din bipirsim, çawa dikarin xwendevan û temeşevanên xwe, bikin şirîkên hest û ramanên xwe? Pirseke din, zimanê ku berhemên wêjeyî pê têne nivîsandin û zimanê wêje çi bandorê li hev dikin?
Ji bona bersiva van pirsan rast were dayîn,
Ji bona bersiva van pirsan rast were dayîn, pêwîst e mirov pêşî li dema kesên berhemên wêjeyî dixwînin, temaşe dikin, an jî guhdar dikin, li rewşa wan a derûnî binêre. Ya duyemîn, têgihîn, nêrîn, çavderî, awayê xeyalanîna ziman û bi hêzbûna derbirînê hesab bike.
Ya sêyemîn, bikaranîna zanîna ziman di berhemên wêjeyî de ye. Heke mirov van mercan hemû li ber çavan bigire û bi cih bîne, di nirxandina xwe de mirov dikarê tabloyeke serkeftî peşkeş bike.

Du Dilop Rûndik -Osman KAPAN

Ji çavên wî du dilop rondik herikîn nava xunava baranê. Ne li rondikên çavan geriya, nê jî, ji ber ku şil nebe li sitarekê. Hal we ye di bin xunava baranê de devereke wî ya ku şil nebûyî nemabû, ligel wê jî ne xem bû jê re. Bes ên din ê li kuçeyan an sêhwanka xwe vedikirin an bi lez li sitarekê digeriyan.

Cûma, di bin wê xunava baranê de, xwe li ber pêlên xeyalan berdabû. Xeyal carinan ser rastî lê xweş… Carinan nêzî rastiyê, kurika hedadan di dilên bihesret de dadide. Carinan raborî xwe li dîwarê mêlakê dipêçê û xeyal mirov bi labîrentên raboriyê vedibe, tiştê ku mirov jiyayî lê ji bîr kirî zindî dike û di bîbikên çavan de difûrîne… Carinan dibe pêşerojê li ser sifreya xweşî û bextewariyê dirûnîne. Xeyal mîna rêwîtiyeke bêdawî ye.

Dema derbasî hêla din a rê bûyî hindik mabû ku di bin texsiyê de bimîne. Jinika şofêr bi çavên kînfûrî lê nerî û di ber xwe de got:

“ Çepelên çepel, nizanin bimeşin zarokên berbajarî divê mirov nehêle werin nava bajêr.“ û bi ken pêl gazê kir ber bi mekanê zewq standinê ve û ajot.