Ergatîvîtiyê De Cîyayîya Kirdkî/Zazakî û Kurmancî -Mihemed Kurdî

 

Halê Ergatîvîtiyê De Cîyayîya Kirdkî/Zazakî û Kurmancî – Mihemed Kurdî*

Ergatîvî arizîyêka ziwanê kurdkî yo. Zaraweyê kirdkî/zazakî zî sey zarawayê kurmancî nîm ergatîvî yo. Her çiqas wirdî zaraweyî zî nîmergatîvî yî la belê tay halon di kirdkî û kurmancî yewbînan ra cîya benî.

 *1- Çekuyanê Makîyî Di*

Zaraweyê kirdkî di zayendêyi zaf aver a. Çekuyê makî halê xo yê xoser di kertey ”E” ginê.

Nimûne:

 *Kirdkî/Zazakî – Kurmancî*

Mi dare arde – Min dar anî

To gule girewte- Te gul girt

Ey goze werde – Wî guz xwar

Aye saye werda – Wê sêv xwariye

Ma dare berda-  Me dar biriye

Şima awe şimite – We av vexwar

Înan tuye werda – Wan tû xwariye

Zaraweyê Kirdkî di çeku halê xo yê xoser de zî zayenda (nêrî û makî ) xo kifş kena, semedo kû pêro kareserê nê nimûneyê corên di makî yî coka kardaran zî kerteyê makî girewto. Ino xususiyet zaraweyê kurmancî di çinî yo.

Şaş Bikaranîna Rengdêrên Namdariyê – Mihemed Kurdî

 

Ji bêjeyên (peyv) ku çawanî û çendaniya navdêran diyar dikin re hevalnav an jî rengdêr tê gotin. Hekerengdêr bi tena serê xwe bêtine nivîsîn ew jî her navdêr in , lê heke bi navdêrekê re bêtine nivîsîn, wê demê dibin rengdêr. Rengdêr (Hevalnav) , navdêran ji aliyê rewş, teşe, reng, hejmar û nîşanêve diyar dikin. 

Di rêzimana kurmancî de gelek cureyên rengdêran hene lê ez ê di vê nivîsê de behsa ”Rengdêrên Namdariyê”  bikim. Rengdêrên Namdariyê paye, rade, pêywir û asta civakê ya navên mirovan yên taybet nîşan didin. Ev rengdêr carinan têne despêka navdaran carina jî tên dumahîka wan. Jibo ku mijar bête fêmkirin em çend mînakan binivîsîn.

*Mam Serdar, *Met Zozan

*Xal Şerzan,  Xaltîk Hêvîdar

*Heval Kawa, *Kak Azad 

Şeyma Xatûn*, Mihemedê Aşpêj*,  Mirad Beg*,  Gulîstan Xanim*……

Nîqaşên Li Ser Kirdan/Zazayan – Mihemed Kurdî

 

Nîqaşên Li Ser Kirdan/Zazayan – Mihemed Kurdî

Heke babet kurdên zaza! bin, bêgûman şer û nîqaşên giran jî pê re tên kirin. Vêca min jî nivîsandina vê mijarê ji bo xwe wek erkek netewî dît. Ez ê di nivîsara xwe de hewl bidim ku babetê û mebesta wê rave bikim.
Nîqaşên li ser kurdên zaza di van rojên dawiyê de dîsa ketiye rojevê, bi taybet jî li ser çapemeniya civakî. Di derbarê babetê de hizrên cuda têne gotin, hindek alî dibêjin zaza ne kurd in û neteweyeke serbixwe û cuda ne, hindek dibêjin zazakî/kirdkî ne zaravayekî kurdî ye û zaza jî ne kurd in, hindek dibêjin zazakî/kirdkî zaravayekî kurdî ye û zaza jî her kurd in, hindek jî dibêjin zaza tirk in….. Her yek ji wan tiştekî ji bo xwe dibêjin.
Roja ku komara Tirkiyeyê ava bûye heta nûke polîtikayên înkar û bişaftinê li ser zimanê kurdî dimeşîne. Komara Tirkiyeyê ne bes bi van polîtîakayan êrîşî zimanê me dike, di heman demê de ji bo ku yekitiya kurdan asteng bike, nîfaq û angaştên bêbinî dixe nava kurdan û dixwaze bi vê şêwazê kurdan ji nav bibe.

Bi Sitranên tirkî Qirkirina Çanda Dawetên Kurdî – Mihemed Kurdî

 

Çand, nasname û hebûna gelan e û di heman demê de hêmana ku neteweyan ji hev cuda dike jî her çand e.

Çand, reng û taybetmendiyên neteweyan diyar dike. Hemû nirxên neteweyan di çanda wan de veşartî ne. Ango çand ziman, bawerî, dîrok, taybetmendiyên gelan di nava xwe de dihewîne. Em kurd jî xwedî çandeke rengîn û taybet in.

Çanda dawetê di nav gelê kurd de, çandeke gelekî taybet û girîng e. Dawet nîşan û rengên gelan diyar dikin. Gelê kurd jî bi dawetên xwe yên  rengîn  nav û dengê xwe li hemû deverên cihanê belav kiriye. Dawetên kurdan bi govendên xwe û bi sitranên xwe yên rengîn li cihanê deng vedan e.

Zewaca ligel tirkan û xetereyên wê – Mihemed Kurdî

Çawa ku Xweda nebat û ajal ji nêr û mêyan afirandine, her wiha mirov jî ji van her du beşan ango ji jin û mêran afirandine. Ev her du beş jî ji bo ku jiyaneka hevpar pêk bînin di hindek mercan de li hev dikin, vêca ji vê rewşa lihevkirina evan her du beşan (jin û mêr) re zewac tê gotin.

Li gor bawerî û çanda kurdan zewac tişekî gelekî girîng e. Her çiqas kurd û tirk di serdemên berî niha, di bin sîwana heman dewletan de mabin jî lê rastiyê de ev her du gel ji aliyê jiyanî, hunerî, çandî û tebîetî ve gelekî ji hev dûr in. Ango wan serdeman têkilî û danûstandinên kurd û tirkan gelekî lewaz bûne. Lê belê ev rewş piştî ku tirk li mezintirîn beşa Kurdistanê ango li bakurê Kurdistanê bûne serdest hêdî hêdî veguherî. Roja ku tirk li bakurê Kurdistanê bûne serdest heta vê kêliyê, ji aliyî ziman, çand, huner û bawerî ve  politikayên bişaftin û qirkirinê yên herî qirêj li ser kurdan dimeşînin. Yek ji van politikayên qirêj jî zewac e. Di van salên dawiyê de li bakurê Kurdistanê zewaca ciwanên kurd ligel keç û xortên tirkan zêde bûne.

Gelo ev zewacana dibin eger û sedemên çi ?

Mihemed Kurdî kam o?/Miheme Kurdî Kî ye?

"Mihemed Kurdî serra 1991 de ameyo dinya. Mihemed  Mêrdîn de ciwîyeno la eslê xo de qezaya Cirnê Reş/Hîlwan ra yo. O sey xebatkar bi serran başûrê Kurdistanî de mendo û bi dîyalektanê Kurmanckî/Kirdaskî û Sorankî zî zaneno. Serra 2020 ra dima eleqeyê xo dano ziwanê Kurdkî ser û heta nika zaf maqale û nuşteyê ey kovaranê sey “Şewçila, Vate, Ma’z Êst” de, ancî roynameyanê sey; “Xwebûn, Azadiya Welat, inahawa keyepelanê sey “Zazakî News, Ajansa Welat, Înstûtîya Kurdî Li Stockholme” de bi dîyalîktanê Kirmanckî/Zazakî, Sorankî û Kurmanckî neşir bîyî û hema zî benê. Reyna mîyanê zaf xebatanê ziwanî de ca girewto û hema nika zî mîyanê çend komanê ziwan û wendişî de bi awayêko feal ca gêno û ancî dîyalekteta Kurmanckî de karê edîtorî û redaksîyonê kitaban keno. Ancî Mihemed Kurdî endamê sazîyê "Komeleya Wêjekarên Kurd" o."

Kitabê ci : 

Serebûtê Ma - weşanxaneyê Vateyî ra çap bîyo